Frakturat e qafës së femurit dhe frakturat trokanterike
Frakturat e kërdhokullës janë dëmtime serioze që prekin pjesën e sipërme të kockës së kofshës (femurit), pranë artikulacionit të hipit. Ato ndahen kryesisht në:
- Fraktura të qafës së femurit
- Fraktura trokanterike
Këto fraktura kërkojnë trajtim të shpejtë kirurgjikal, sepse ndikojnë drejtpërdrejt në lëvizshmëri dhe në cilësinë e jetës.
Mekanizmi i dëmtimit
Mënyra se si ndodh fraktura ndryshon sipas moshës:
🔹 Tek të moshuarit
- Rrëzimi nga lartësi e vogël (p.sh. nga qëndrimi në këmbë)
- Kocka e dobësuar nga osteoporoza është faktori kryesor
🔹 Tek moshat e reja
- Trauma me energji të lartë
- Aksidente automobilistike
- Rrëzime nga lartësi
- Trauma sportive
Mosha më e prekur
- Më shpesh preken personat mbi 65 vjeç
- Më të shpeshta tek gratë, për shkak të osteoporozës pas menopauzës
- Tek të rinjtë janë më të rralla dhe zakonisht pas traumave të forta
Shenjat dhe simptomat
Frakturat e kërdhokullës zakonisht japin shenja të menjëhershme:
- Dhimbje e fortë në ijë ose kofshë
- Pamundësi për t’u ngritur në këmbë ose për të ecur
- Shkurtim i këmbës së dëmtuar
- Këmba rrotullohet nga jashtë
- Ënjtje dhe ndjeshmëri në prekje
Në disa raste të frakturave të qafës së femurit, pacienti mund të arrijë të ecë me dhimbje, prandaj diagnoza nuk duhet neglizhuar.
Diagnoza
Vendoset nga mjeku ortoped përmes:
- Ekzaminimit klinik dhe Radiografisë së legenit – zakonisht e mjaftueshme
- Rrallëherë nevojitet CT(skaner) apo Rezonanca magnetike (MRI) – kur fraktura nuk duket qartë në grafi
Llojet kryesore të frakturave
- Frakturat e qafës së femurit
Ndodhin brenda kapsulës së artikulacionit të hipit.
Kanë rëndësi të veçantë sepse mund të dëmtojnë furnizimin me gjak të kokës së femurit.
- Frakturat trokanterike
Ndodhin jashtë kapsulës artikulare, në zonën midis trokanterit të madh dhe të vogël.
Kanë zakonisht furnizim më të mirë me gjak dhe shërohen më lehtë.
Trajtimi kirurgjikal
Trajtimi është pothuajse gjithmonë kirurgjikal dhe zgjidhet sipas:
- moshës
- llojit të frakturës
- nivelit të aktivitetit
- cilësisë së kockës
Për frakturat e qafës së femurit
Fiksim me vida / vida kanjuluara
- Kryesisht tek pacientët e rinj
- Ruhet koka e femurit
Proteza parciale
- Zakonisht tek pacientët e moshuar me aktivitet të kufizuar
Proteza totale
- Tek pacientë aktivë me funksion të mirë dhe më pak dhimbje dhe konsum afatgjatë
Për frakturat trokanterike
Vida dinamike
- Një nga metodat më të përdorura
Gozhda intramedulare
- Lejon mobilizim më të shpejtë
- Përdoret shpesh në fraktura më të paqëndrueshme
Pas operacionit
Qëllimi kryesor është ngritja sa më e hershme në këmbë, sepse parandalon komplikacionet si:
- tromboza
- infeksionet pulmonare
- dobësimi muskulor
Rehabilitimi përfshin:
- fizioterapi
- ushtrime për forcimin e muskujve
- rikthimin gradual në ecje
Pse është i rëndësishëm trajtimi i shpejtë?
Frakturat e kërdhokullës tek të moshuarit lidhen me:
- humbje të pavarësisë
- rritje të rrezikut për komplikacione
- ulje të cilësisë së jetës
Trajtimi në kohë rrit shumë mundësinë për rikthim në aktivitetet e përditshme.
Parandalimi
Veçanërisht i rëndësishëm tek të moshuarit:
- Trajtimi i osteoporozës
- Aktivitet fizik i rregullt
- Suplemente me kalcium dhe vitaminë D
- Parandalimi i rrëzimeve në shtëpi
✅ Nëse keni dhimbje të fortë në ijë pas një rrëzimi dhe nuk mund të qëndroni në këmbë, kërkoni menjëherë ndihmë mjekësore.
